Yarı kurban, yarı suç ortağı: Adalet Ağaoğlu'nun Kozalar oyununda kadın sorununa sınıf temelli bakış

Adalet Ağaoğlu’nun 1973’te yayımlanan Kozalar oyunu, burjuva kadınların hayatlarına eleştirel bir noktadan odaklanırken eleştiriye evden başlar ve evle ev dışı arasında bir ikilik kurarak, evle sınırlılığı beraberinde getiren “korunaklı hayat yanılsaması” ile uğraşır. Oyun hem kadınların toplumsal cinsiyet rollerini içselleştirme şiddetinin evin dışında hayatta kalma imkânı olmadığına inancı nasıl beslediğine hem de korunaklı bir hayat yaşama arzusunun kadınların toplumsal cinsiyet rollerini içselleştirme şiddetini nasıl belirlediğine işaret eder. Evle kurulan ilişkiyi bu iki yönü de hesaba katarak anlamlandırmaya çalışır. Bu açıdan, eleştirisini sadece kadınları eve kapatan toplumsal cinsiyet rolleriyle sınırlamaz, kadınları sınıf temelli bir noktadan konfor alanından çıkmama ile de itham eder. 1968 sonrasının devrimci ayaklanmasının dünyayı yerinden oynattığı, Türkiye’nin sokaklara taşan politik hareketliliğinin 12 Mart 1971 askerî müdahalesiyle darbe yediği günlerde bu itham, oyunun burjuva kadınları sırf kurban değil, aynı zamanda fail olarak kurduğunu da gösterir. Adalet Ağaoğlu Kozalar oyununda sınıf mücadelelerinin arttığı, toplumsal ayrışmaların belirginleşmeye başladığı 1970 sonrası dönemin siyasal ve sosyal eleştirisini kendi kozasından çıkamayan insanın çevresinde olup bitenler karşısındaki duyarsızlığı ve etkisizliği üzerinden yaparken, oyun feminist eleştiriden ziyade siyasal ve sosyal eleştiriyi ön plana çıkarır hâle gelir.