Kadriye Latifova'nın repertuarında "karnavalizasyon" ve bunun Bulgaristan Türk müziği formasyonunda yeri

Official URL: http://dx.doi.org/10.32953/abad.1773733

(Herhangi) bir coğrafyanın müziği her zaman için etkileşimlere açıktır. Bu, elbette Bulgaristan coğrafyası Türk müziği için de geçerlidir. Nitekim bu coğrafyadaki Türk müziği, ilk teşekkül sürecinde dahi birçok müziğin etkileşimden doğmuş , yıllar içinde ve daimî bir etkileşim halinde varoluşunu biçimlendirmiştir. Bununla beraber, 19. ve özellikle de 20. yüzyıl, bu etkileşimler noktasında yine de çok daha farklı bir dinamik ortaya koyar. Öyle ki, daha öncesinde ağırlıklı olarak “gezgin müzisyenler” ve de “demografik hareketler / göçler” aracılığıyla gerçekleşen bu (farklı müziklerle) buluşmalar, 20. yüzyılla birlikte, “radyo”, “plak”, “kaset” endüstrisi gibi araçlar vasıtasıyla çok daha uzak -fiziki temas olanağı olmayan- coğrafyaları da içerecek biçimde bir genişleme kaydeder. Bununla birlikte, tüm bu oluşumlar içinde kritik bir nokta söz konusudur: Bu ivme kazanan etkileşim, yerel/otantik müziklerce nasıl özümsenecek ve uzak coğrafyaların müzikleri yerel/otantik müzik kültürlerine ne şekilde eklemlenecektir? Bu noktada, kompozitörler kadar, icracıların hesabına da önemli bir “pay” düşer. Öyle ki, icracı, radyodan/plaktan/kasetten dinlediği -bu başka coğrafyalara ait- eseri icra ederken, bunu kendi müziğinin içine ikame etmek zorunluluğu duyar ve bunun için özel bir çaba ortaya koyar. Böylelikle, etkileşim içine girdiği ya da doğrudan dışarıdan aldığı müziği, kendi müzik kültürüne mal edecek, “ithal” ettiği eseri bir anlamda yerlileştirecektir. Bu husus, yerel müzik varlığının gelişiminde, şüphesiz, hayli mühim bir halka teşkil eder. Dolayısıyla, bu aşamada sadece müziğin üreticileri/bestecileri değil, icracıları da müziğin başka müziklerden beslenimi ve zenginleşerek teşekkülü noktasında kritik bir konuma sahiptirler. Nitekim, Bulgaristan’da Türk halk müziği icrasının en büyük temsilcilerinden biri -belki de birincisi- olan Kadriye Latifova da, kendi icra evreninde bu olguyla yüzleşecektir. İşte bu makale, söz konusu yüzleşmenin ve sonuçlarının tahliline odaklıdır.