Nezihe Muhiddin'in İzmir Çocuğu romanında Millî Mücadele'ye uzaktan bakmak

Nezihe Muhiddin, II. Meşrutiyet Dönemi’yle birlikte kadın hakları için mücadele etmeye başlayan, mücadelesini Cumhuriyet’in kuruluş yıllarında da sürdüren bir isimdir. Seçme ve seçilme yani siyasal güce katılımı da içerir biçimde kadınların tam vatandaşlık haklarını talep eden Nezihe Muhiddin, bu anlamda kadın hakları yönünde toplumsal dönüşümün “kadın eliyle” gerçekleşmesi için uğraş verir. İzmir Çocuğu ise Nezihe Muhiddin’in Kemalist rejimle yaşadığı uyuşmazlıklar sonucunda itibarsızlaştırıldığı ve siyasete karışmamak üzere köşesine çekilmeye zorlandığı dönemde yazdığı eserlerden biridir. Roman önce Milliyet gazetesinde tefrika edilir. İlk parçası 6 Teşrinievvel (Ekim) 1934’te çıkan romanın sonuncu yani 21. parçası 1 Kasım 1934’te yayımlanır. Ardından ufak değişikliklerle ve aslında zamansal kurgusuyla uyuşmayan “Geçen Cihan Harbi Mütareke Seneleri Romanı” üst başlığıyla 1943’te Hilmi Kitabevi tarafından kitap olarak basılır. İzmir Çocuğu 1924’te, ana karakter Feriha ve annesi Füruzan Hanım’ı Ada’da gerçekleşecek bir baloya hazırlanırken gördüğümüz bir sahneyle açılır. Ardından Füruzan Hanım’dan başlayarak Feriha’yı yakından tanımamızı sağlamak üzere II. Abdülhamit Dönemi ile 1924 arasını kapsayan bir sergileme bölümüne yer verilir. Bu uzun bölümün ardından 1924’e, baloya geri dönülür. Balodan itibaren bir buçukluk senelik bir süreyi takip eden anlatı, İzmir’in kurtuluşunun 4. yıl kutlamalarına yani 9 Eylül 1926’ya geçer ve kısa bir özet yardımıyla bu kez bu tarihten sonra olacakları sergiler. Görüldüğü üzere, romanın şimdisi Cumhuriyet Dönemi’ne tekabül ederken, Millî Mücadele’ye dair anlatı geri dönüşlerle şekillenen sergilemenin bir kısmını oluşturur. Bu kısım ise ana karakter Feriha’nın millî bilinç kazanma merhalelerinden biri olarak, uzaktan bir bakışla kurgulanır. Öyle ki Feriha’nın millî bilince ulaşma süreci de çizgisel olarak ilerlememekte, tamlığa doğru sürekli bir gelişimden ziyade geliş gidişlerle şekillenmektedir. Tüm bu hareketle birlikte romanın ortaya koyduğu da bir milletin uyanış hikâyesini aktaran bir kuruluş anlatısı değil Feriha’nın bir “Türk kadını” olma yolundaki tekâmülünün anlatısıdır.